پوسیدگی دندان به آسیب دائمی نواحی سطحی سخت روی دندان‌ها گفته می‌شود که تبدیل به مجرا یا حفرات ریز می‌شوند. پوسیدگی دندان حاصل ترکیب از عوامل مختلف، مثل باکتری‌های دهان، زیاد خوردن غذاهای بی‌ارزش، نوشیدنی‌های شرینی و مسواک نزدن است. دکتر انوشه جنانی ، متخصص دندانپزشکی کودکان در رشت مفتخر است خدمات مربوط به درمان پوسیدگی دندان را به بیماران گرامی ارائه می‌دهد.

پوسیدگی دندان‌ها جزو شایع‌ترین معضلات بهداشتی در جهان به شمار می‌رود. پوسیدگی دندان به طور ویژه‌ای در کودکان، نوجوانان و سالمندان شایع است. اما هر کسی که دندان دارد، پوسیدگی دندان هم در کمین اوست؛ حتی نوزادان.

در صورت عدم درمان پوسیدگی دندان، حفرات بزرگ‌تر شده و لایه‌های عمیق‌تری از دندان را تحت تأثیر قرار خواهند داد. درد شدید دندان، عفونت و از دست دادن دندان عوارض این اتفاق است. ویزیت‌های دوره‌ای دندانپزشکی، مسواک زدن و استفاده از نخ دندان بهترین روش‌های محافظت از دندان‌ها هستند.

علائم پوسیدگی دندان

علائم و نشانه‌های پوسیدگی دندان بسته به وسعت و محل آن فرق می‌کنند. وقتی حفره‌ای در دندان تازه تشکیل شده، ممکن است هیچ علامتی وجود نداشته باشد. با بزرگ‌تر شدن وسعت پوسیدگی، علائم و نشانه‌هایی مثل موارد زیر دیده می‌شود:

  • دندان درد، درد خود به خودی یا دردی که بدون هیچ علت واضحی به وجود آمده باشد
  • حساسیت دندان
  • درد خفیف تا تیزی که با خوردن و نوشیدن مواد شیرین، داغ یا سرد ایجاد شود
  • حفره یا گودی واضح روی دندان
  • رنگ قهوه‌ای، سیاه یا سفید روی هر سطحی از دندان
  • دندان درد هنگام جویدن غذا

زمان مراجعه به دندانپزشک

ممکن است شما از پوسیدگی دندان خود خبر نداشته باشید. به همین علت ویزیت‌های مرتب دندانپزشکی برای چکاپ و پاکسازی بسیار مهم است، حتی وقتی که هیچ علامتی ندارید. اگرچه، در صورت تجربه درد دندان یا دهان، در اولین فرصت ممکن به دندانپزشک مراجعه نمایید.

بیماری پوسیدگی دندان کودکان چیست؟

ریسک فاکتورهای پوسیدگی دندان

هر کسی که دندان دارد در خطر پوسیدگی دندان است، اما عوامل زیر این خطر را هر چه بیشتر می‌کنند:

  • موقعیت دندان: پوسیدگی دندان بیشتر در دندان‌های پشتی (آسیاب بزرگ و کوچک) دیده می‌شود. این دندان‌ها پر از شیار و گودی و ریشه‌های متعدد هستند که می‌تواند غذا را در خود جمع کند. در نتیجه، تمیز کردن آن‌ها دشوارتر از دندان‌های جلویی است.
  • غذا و نوشیدنی‌های خاص: غذاهایی که به مدت طولانی به دندان می‌چسبند، مثل شیر، بستنی، عسل، قند، نوشابه، میوه خشک، کیک، کلوچه، شکلات، سریال‌ها و چیپس، نسبت به غذاهایی که به راحتی با بزاق شسته می‌شوند، بیشتر احتمال دارد تا موجب پوسیدگی دندان شوند.
  • مصرف متناوب اسنک: با مصرف متناوب اسنک و نوشیدنی‌های شیرین، به باکتری‌های دهان سوخت بیشتری برای تولید اسید و حمله به دندان می‌رسد. جرعه جرعه نوشیدن نوشابه و سایر نوشیدنی‌های اسیدی هم حمامی اسیدی برای باکتری‌های دهان بر روی دندان‌ها به وجود می‌آورد.
  • غذا دادن به نوزادان قبل از خواب: وقتی قبل از خواب به نوزاد خود شیر، شیر خشک، آبمیوه یا سایر مایعات حاوی قند می‌دهید، این نوشیدنی‌ها برای ساعت‌های متمادی روی دندان مانده و به باکتری‌های عامل پوسیدگی دندان سوخت‌رسانی می‌کنند. معمولاً به این نوع آسیب پوسیدگی دندان شیشه شیری می‌گویند. صدمات مشابهی با نوشیدن مایعات شیرین از شیشه شیر دیده شده است.
  • مسواک زدن ناکافی: اگر مدتی بعد از خوردن و آشامیدن دندان‌های خود را تمیز نکنید، سریعاً پلاک تشکیل شده و مراحل اولیه‌ی پوسیدگی دندان شروع می‌شود.
  • عدم دریافت فلوراید کافی: فلوراید ماده‌ی معدنی طبیعی است که به پیشگیری از کاویته (حفره) دندانی کمک کرده و حتی مراحل اولیه‌ی آسیب دندانی را برعکس می‌کند. به خاطر منافع این ماده برای دندان‌ها، در بسیاری از کشورها فلوراید به آب آشامیدنی اضافه می‌شود. همچنین خمیر دندان‌ها و شوینده‌های دهان نیز این ماده را دارند. آب معدنی معمولاً فلور ندارد.
  • سنین پایین و بالا: در ایالات متحده، پوسیدگی دندان در کودکان کم سن و سال و نوجوانان شایع است. بزرگسالان نیز در خطر بیشتری هستند. با گذشت زمان، فرسایش دندان و لثه اتفاق افتاده و آسیب‌پذیری نسبت به پوسیدگی دندان بیشتر می‌شود. افراد سالمند همچنین داروهایی مصرف می‌کنند که جریان بزاق را کم کرده و خطر پوسیدگی دندان را افزایش می‌دهد.
  • خشکی دهان: خشکی دهان که به واسطه کاهش بزاق ایجاد می‌گردد با نشسته شدن غذا و پلاک از روی دندان، پوسیدگی دندان را بیشتر می‌کند. مواد موجود در بزاق، همچنین به مقابله با اسید تولید شده توسط باکتری‌ها کمک می‌کند. بعضی از داروهای، عوارض پزشکی، پرتوتابی به سر و گردن یا داروهای شیمی‌درمانی خاص با کاهش بزاق خطر پوسیدگی دندان را افزایش می‌دهند.
  • پرشدگی یا قطعات دندان: طی گذشت سالیان، پرشدگی‌های دندان سست شده و شروع به تجزیه و ایجاد شیارهای خشن می‌کنند. این اتفاق به تشکیل پلاک کمک کرده و برداشتن آن را سخت‌تر می‌کند. قطعاتی که روی دندان سوار شده از هماهنگی درآمده و به پوسیدگی دندان در زیر آن‌ها جای خوبی برای رشد خود پیدا می‌کند.
  • سوزش سر دل: سوزش سر دل یا به اصطلاح بیماری رفلاکس معده به مری می‌تواند باعث به راه افتادن اسید از معده به دهان شود. این اتفاق باعث خوردگی مینای دندان‌ها و آسیب شدید آن‌ها می‌شود. دنتین بیشتر در برابر تهاجم باکتری‌ها قرار گرفته و پوسیدگی دندان شروع می‌شود. دندانپزشک ممکن است به همین علت شما را به پزشک متخصص بیماری‌های گوارشی ارجاع دهد.
  • اختلالات خوردن: بی‌اشتهایی (آنورکسی) و پرخوری (بولیمیا) می‌توانند زمینه‌ساز اروزیون و کاویته‌های شدید دندانی شوند. اسید معده ناشی از استفراغ‌های مکرر دندان‌ها را شسته و شروع به حل کردن مینای دندان‌ها می‌کند. اختلالات خوردن همچنین می‌توانند با تولید بزاق تداخل ایجاد کنند.

مقاله مرتبط: چگونه مصرف شیر ممکن است باعث ایجاد پوسیدگی در دندان کودک شود


عوارض بیماری

حفرات و پوسیدگی دندان آنقدر شایع هستند که شاید جدی گرفته نشوند. و شاید فکر کنید مهم نیست کودکی دندان پوسیده داشته باشد. اگرچه، حفرات و پوسیدگی دندان می‌توانند عوارض پایدار، حتی برای کودکانی داشته باشند که هنوز دندان دائمی درنیاورده‌اند.

عوارض ایجاد حفره در دندان شامل موارد زیر می‌باشد:

  • درد
  • آبسه دندان
  • تورم یا چرک دور دندان
  • آسیب یا شکستگی دندان
  • مشکلات جویدن
  • بدشکلی‌های قرارگیری بقیه‌ی دندان‌ها پس از کشیدن دندان پوسیده

با شدت یافتن پوسیدگی دندان، ممکن است موارد زیر اتفاق بیافتد:

  • دردی که روز و شب را از شما بگیرد
  • کاهش وزن یا مشکلات تغذیه‌ای ناشی از درد هنگام جویدن غذا
  • از دست دادن دندان که ممکن است روی ظاهر و اعتماد به نفس شما اثر بگذارد
  • در موارد نادر، یک آبسه دندانی (تجمعی از چرک ناشی از عفونت باکتریایی) که ممکن است منجر به عفونت‌های جدی و خطرناک شود.

بیماری پوسیدگی دندان کودکان چیست؟

پیشگیری از پوسیدگی دندان

بهداشت دهان و دندان خوب به اجتناب از پوسیدگی دندان کمک می‌کند. در ادامه توصیه‌هایی برای کمک به پیشگیری از پوسیدگی دندان ارائه می‌گردد. از دندانپزشک خود بخواهید تا بهترین توصیه‌ها را برای شما انتخاب کند.

  • مسواک زدن با خمیر دندان حاوی فلوراید بعد از غذا خوردن: دندان‌های خود روزی حداقل دو بار و اگر شد، بعد از هر وعده غذایی با استفاده از خمیر دندان حاوی فلوراید مسواک بزنید. به منظور پاکسازی فضاهای بین دندان، از نخ دندان استفاده کنید.
  • از دهان شویه استفاده کنید: اگر به نظر دندانپزشک خطر پوسیدگی دندان برای شما بالا بود، استفاده از دهان شویه حاوی فلوراید به شما توصیه خواهد شد.
  • به طور مرتب پیش دندانپزشک بروید: پاکسازی‌های حرفه‌ای و ویزیت‌های منظم به پیشگیری از مشکلات دندان کمک می‌نماید. دندانپزشک برنامه مناسب شما را ارائه خواهد داد.
  • شیار پوش دندان: شیار پوش پوششی پلاستیکی است که به سطح جویدن دندان‌های پشتی اعمال می‌شود. شیارپوش از شیارهای دندان در برابر تجمع مواد غذایی، و از مینای دندان در برابر اسید محافظت می‌کند. مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های ایالات متحده (CDC) استفاده از شیارپوش را برای تمامی بچه‌هایی که به مدرسه می‌روند، توصیه می‌کند. معمولاً شیارپوش‌ها چند سال دوام می‌آورند، اما باید به صورت منظم بررسی شوند.
  • از آب آشامیدنی لوله‌کشی استفاده کنید: بیشتر آب‌های آشامیدنی خانگی فلور دارند که به کاهش پوسیدگی دندان کمک می‌کند. در صورت مصرف دائمی آب معدنی، از فواید فلوراید دور خواهید ماند.
  • از خوردن غذاهای بی‌ارزش بپرهیزید: هر موقع که شما یک نوشیدنی به غیر از آب می‌نوشید، با کمک به باکتری‌های دهان برای تولید اسید، به تخریب مینا دندان سرعت می‌بخشید. در صورت مصرف روزانه، دندان‌های شما تحت حملات همیشگی خواهند بود.
  • غذای سالم بخورید: بعضی از غذاهای برای سلامت دندان‌ها سالم‌تر هستند. از مصرف غذاهایی که به مدت طولانی به دندان‌هایتان می‌چسبند خودداری کرده، یا فوراً پس از صرف غذا مسواک بزنید. این در حالیست که غذاهایی مثل میوه و سبزی تازه جریان بزاق را تند می‌کنند، و قهوه و چای بدون شکر به شسته شدن ذرات مواد غذایی کمک می‌نمایند.
  • درمان فلوراید: ممکن است دندانپزشک درمان‌های دوره‌ای با فلوراید را برای شما پیشنهاد دهد؛ مخصوصاً اگر فلور کافی دریافت نکرده باشید. او همچنین در صورتی که خطر پوسیدگی دندان برای شما بسیار بالا باشد، درمان موضعی با فلور را پیشنهاد خواهد داد.
  • درباره‌ی درمان ضد باکتریایی بپرسید: اگر به طور ویژه‌ای نسبت به پوسیدگی دندان آسیب‌پذیر هستید؛ برای مثال بیماری خاصی دارید، دهان شویه‌های آنتی‌میکروبیال خاص یا سایر درمان‌ها برای کاهش باکتری‌های مضر دهان پیشنهاد خواهد شد.
  • درمان‌های ترکیبی: جویدن آدمس گزیلیتول همراه با فلوراید تجویزی و یک دهان شویه آنتی‌میکروبیال می‌تواند به کاهش خطر پوسیدگی دندان کمک کند.

بیماری پوسیدگی دندان کودکان چیست؟

تشخیص بیماری

معمولاً دندانپزشک با روش‌های زیر به راحتی پوسیدگی دندان را تشخیص می‌دهد:

  • پرسش درباره‌ی درد و حساسیت دندان
  • معاینه دهان و دندان
  • استفاده از تجهیزات دندانپزشکی برای بررسی نواحی نرم
  • بررسی رادیوگرافی‌های دندان‌ها که می‌توانند وسعت کاویته و پوسیدگی را نشان دهند.

دندانپزشک همچنین می‌تواند هر سه نوع حفرات دندانی را تشخیص دهد: سطح صاف، گوده و شیار یا ریشه

درمان پوسیدگی دندان

چکاپ‌های منظم توانایی تشخیص پوسیدگی و سایر بیماری‌های دندان را قبل از ایجاد علائم دارند و اجازه نمی‌دهند بیماری جدی‌تری ایجاد گردد. هر چقدر زودتر برای درمان اقدام کنید، شانس شما برای معکوس کردن روند پوسیدگی در مراحل اولیه و پیشگیری از پیشرفت بیماری بیشتر خواهد بود. اگر حفرات دندانی قبل از بروز درد درمان شوند، احتمالاً درمان گسترده‌ای مورد نیاز واقع نخواهد شد.

درمان کرم خوردگی دندان به شدت و موقعیت دندان بستگی دارد. گزینه‌های درمانی شامل موارد زیر می‌شود:

  • درمان‌های فلورایدی: اگر حفره دندان تازه ایجاد شده، یک درمان با فلوراید ممکن است به بازیابی مینای دندان کمک کرده و بعضی از اوقات آن را در مراحل اولیه‌ی خود معکوس نماید. درمان‌های فلورایدی حرفه‌ای حاوی فلور بیشتری نسبت به آب آشامیدنی، خمیر دندان و دهان شویه هستند. این درمان می‌تواند به شکل مایع، ژل و کف باشد که به صورت موضعی در مجاورت دندان‌ها قرار می‌گیرد.
  • پر کردن دندان: پر کردن یا بازیابی دندان، درمان اصلی در مواقعی است که پوسیدگی از مراحل اولیه عبور کرده است. پر کردن دندان با مواد مختلفی، مثل کامپوزیت‌های رزینی، چینی یا آمالگام به رنگ دندان یا رنگ دیگر صورت می‌گیرد که ترکیبی از چندین ماده‌ی مختلف هستند.
  • تاج دندان: برای پوسیدگی‌های شدید یا تضعیف دندان، شما نیاز به تاج دندان خواهید داشت. تاج پوششی برای کل تاج طبیعی دندان است. دندانپزشک تمامی نواحی پوسیده را تراشیده و این پوشش را به جای آن می‌گذارد. تاج‌های مصنوعی دندان از جنس طلا، چینی مقاوم، رزین، چینی جوش خورده با فلز یا سایر مواد هستند.
  • عصب کشی دندان (پالپوتومی): با رسیدن پوسیدگی به ماده درونی دندان (پالپ) احتمالاً عصب کشی دندان نیاز خواهد بود. این درمان برای ترمیم و حفظ یک یک دندان آسیب‌دیده یا عفونی به جای کشیدن آن انجام می‌شود. پالپ دندان بیمار برداشته می‌شود. گاهی اوقات برای پاکسازی عفونت به داخل ریشه دندان دارو تزریق می‌شود. سپس پالپ با ماده‌ی پرشونده تعویض می‌گردد.
  • کشیدن دندان: بعضی از دندان‌ها به قدری آسیب می‌بینند که امکان حفظ آن‌ها دیگر وجود ندارد. کشیدن دندان باعث ایجاد خلأ در فضای دهان و جابه‌جایی احتمالی سایر دندان‌ها می‌شود. در صورت امکان، تعبیه فضانگهدار بعد از کشیدن دندان کاری عاقلانه است.

حرف آخر

در صورتی که کودک شما جزو کودکانی است که برای رفتن به دندانپزشکی همیشه والدین را دچار دردسر می‌کند و دلیل آن هم ترسشان از دندانپزشکی است که بیشتر از محیط و تجهیزات آنجا ناشی می‌شود. می‌توانید با مراجعه به مطب دکتر انوشه جنانی ، دندان پزشک مخصوص کودکان ، واقع در رشت ، گلسار ، بلوار سمیه، جنب بیمارستان گلسار، خیابان ۱۴۲، مجتمع پزشکان اکباتان، طبقه ۵، واحد ۲۱ تحت درمان قرار گرفته و با کلی جایزه و اتفاقات هیجان انگیز کودکتان راه عاشق رفتن به دندانپزشکی بکنید و از طریق مشاوره با دکتر جنانی بهترین روش درمانی برای کودکتان انتخاب گردد.